Zniesławienie – Art. 212 K.K.

Przestępstwo zniesławienia, nazywane także pomówieniem czy obmówieniem opisane zostało opisane w art. 212 Kodeksu karnego.

Zniesławienie to jedno z podstawowych przestępstw przeciwko czci i dobremu imieniu, uregulowane w art. 212 Kodeksu karnego (art. 212 k.k.). Polega na przypisaniu osobie, grupie osób, instytucji, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej takich cech lub zachowań, które mogą poniżyć je w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania danego zawodu, stanowiska czy działalności.

Dla przypisania odpowiedzialności karnej wystarczy sam fakt sformułowania takiego zarzutu – ustawa nie wymaga, aby reputacja pokrzywdzonego faktycznie uległa uszczerbkowi.

Z artykułu dowiesz się:

• jak w art. 212 k.k. zdefiniowano zniesławienie i kogo chroni ten przepis,
• dlaczego pomówienie w internecie, mediach i portalach społecznościowych zagrożone jest surowszą karą,
• w jakich sytuacjach postawienie prawdziwego zarzutu wyłącza odpowiedzialność karną (tzw. kontratyp prawdy z art. 213 k.k.),
• na czym polega tryb prywatnoskargowy i jak wnosi się prywatny akt oskarżenia,
• jakie sankcje grożą za zniesławienie w typie podstawowym i kwalifikowanym.

Zgodnie z § 1 tego przepisu kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Surowsza kara grozi za realizację powyższego czynu za pomocą środków masowej komunikacji. W takim wypadku sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Do popełnienia przestępstwa zniesławienia może dojść np. za pomocą gestu, pisma czy w sposób werbalny.

Przestępstwo bezskutkowe

Przestępstwo zniesławienia należy zaliczyć do kategorii przestępstw formalnych. Oznacza to, że dla jego dokonania nie jest wymagane zaistnienie skutku w postaci poniżenia pomawianego podmiotu w opinii publicznej bądź też utraty przez niego zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Konieczne jest jedynie to, by zniesławiająca wypowiedź była zdatna do wywołania takiego skutku

Przestępstwo z oskarżenia prywatnego

Ustawodawca uzależnił możliwość pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej od woli pokrzywdzonego. Bowiem w myśl art. 212 § 4 k.k. ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony sam wnosi akt oskarżenia do Sądu i samodzielnie pełni rolę oskarżyciela prywatnego. Przyjęcie takiego rozwiązania determinuje z pewnością dobro prawne, które chronione jest analizowanymi przepisami, a więc cześć. Pokrzywdzony musi sam dokonać oceny, czy jego cześć została naruszona oraz jakie środki zastosować dla jej prawnej ochrony. Wprawdzie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego akt oskarżenia może też wnieść prokurator ale tylko gdy wymaga tego interes społeczny.

Wyłączenie bezprawności zniesławienia

W art. 213 k.k. zostały określone okoliczności, w których pomimo wyczerpania znamion przestępstwa z art. 212 k.k. czyn nie stanowi przestępstwa zniesławienia. Zgodnie z tym przepisem nie ma przestępstwa określonego w art. 212 § 1, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Czym jest przestępstwo zniesławienia w polskim prawie?

Przestępstwo zniesławienia (art. 212 k.k.) chroni tzw. cześć zewnętrzną, czyli dobre imię, reputację i pozytywne postrzeganie danego podmiotu przez otoczenie. W przeciwieństwie do zniewagi (art. 216 k.k.), która uderza w poczucie własnej wartości (cześć wewnętrzną), zniesławienie zawsze wiąże się z przypisaniem konkretnego postępowania (np. łapówkarstwa, zdrady, oszustwa) lub cech (np. alkoholizmu, niekompetencji).

Kto podlega ochronie prawnej z art. 212 k.k.?

• osoby fizyczne,
• grupy osób (np. lekarze danej placówki, zarząd spółki),
• osoby prawne (np. spółki z o.o., akcyjne, fundacje, stowarzyszenia),
• instytucje i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (np. urzędy, spory zbiorowe, spółki osobowe).

Zniesławienie jest przestępstwem formalnym (bezskutkowym). Do jego dokonania wystarczy samo przekazanie zarzutu choćby jednej osobie trzeciej (poza pokrzywdzonym), o ile wypowiedź ta obiektywnie stwarza ryzyko poniżenia lub utraty zaufania.

Zniesławienie za pomocą środków masowego przekazu (art. 212 § 2 k.k.)

Ustawodawca przewidział surowszą odpowiedzialność karną, gdy pomówienie następuje za pomocą środków masowego komunikowania (typ kwalifikowany). Dotyczy to sytuacji, w których zarzut trafia do nieokreślonego lub szerokiego kręgu odbiorców.

Środki masowego komunikowania obejmują:

• prasę, radio i telewizję,
• internet (portale informacyjne, fora dyskusyjne, serwisy społecznościowe takie jak Facebook, X/Twitter, Instagram),
• publicznie dostępne nagrania wideo, podcasty, blogi czy komentarze sieciowe.

Z racji tego, że treść opublikowana w sieci rozprzestrzenia się błyskawicznie i na zawsze pozostawia ślad w przestrzeni cyfrowej, zniesławienie w internecie traktowane jest przez sądy ze szczególną surowością.

Kiedy zarzut zniesławienia nie stanowi przestępstwa? (Kontratyp prawdy)

Nie każdy negatywny zarzut rodzi odpowiedzialność karną. Kodeks karny w art. 213 przewiduje sytuacje, w których bezprawność czynu zostaje wyłączona:

1. Zarzut niepubliczny (art. 213 § 1 k.k.): Nie popełnia przestępstwa z art. 212 § 1 k.k. ten, kto stawia zarzut niepublicznie, pod warunkiem że zarzut ten jest prawdziwy.
2. Zarzut publiczny (art. 213 § 2 k.k.): Podniesienie prawdziwego zarzutu publicznie nie stanowi przestępstwa wyłącznie wtedy, gdy dotyczy postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną albo służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzi albo demoralizacji małoletnich.

Tryb ścigania – prywatny akt oskarżenia

Przestępstwo zniesławienia jest ścigane z oskarżenia prywatnego (art. 212 § 4 k.k.). Oznacza to, że organa ścigania (Policja i Prokuratura) co do zasady nie prowadzą w tych sprawach śledztwa ani dochodzenia.

• Inicjatywa pokrzywdzonego: To sam pokrzywdzony musie sporządzić i wnieść do sądu prywatny akt oskarżenia, opłacając przy tym wpis sądowy.
• Rola Policji: Pokrzywdzony może złożyć skargę na Policji, która na polecenie sądu pomaga w zabezpieczeniu dowodów (np. ustaleniu adresu IP sprawcy internetowego) i przekazuje sprawę do sądu.
• Wyjątek prokuratorski: Prokurator może wszcząć postępowanie lub przyłączyć się do toczącej się sprawy tylko wtedy, gdy wymaga tego interes społeczny (art. 60 k.p.k.).

Jakie kary przewiduje art. 212 k.k.?

Wymiar kary za zniesławienie zależy od formy popełnienia czynu oraz skali jego rozpowszechnienia:

Ponadto sąd, skazując sprawcę za zniesławienie, może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny, jak również nakazać podanie wyroku do publicznej wiadomości (art. 212 § 3 k.k.).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Blog, Prawo karne

Tagi: Art. 212 k.k., Art. 213 k.k.