Zachowek

Paragraf i pieniądze jako metafora spraw o zachowek

Zdarza się, że sprawy majątkowe nie zostają uregulowane za życia spadkodawcy albo jego ostatnia wola wyrażona w testamencie nie jest akceptowana przez wszystkich członków rodziny.

W oparciu o prawo do zachowku, osoba pominięta w testamencie przez członka rodziny może ubiegać się o należną jej część spadku. Sądem właściwym do wniesienia pozwu o zachowek jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Poniżej m.in. o tym, kto jest uprawniony i na jaką schedę po zmarłym może liczyć z tytułu zachowku.

Czym jest zachowek?

Zachowek jest instytucją chroniącą osoby, które byłyby powołane do spadku z ustawy, jednak w testamencie zostały pominięte bądź ich udział w spadku został zmniejszony.

Kto jest uprawniony do zachowku?

Na podstawie art. 991 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osobami uprawnionymi do zachowku są:

  1. zstępni(dzieci,wnuki,prawnuki)
  2. małżonek
  3. rodzice spadkodawcy

Komu zachowek nie przysługuje?

Zachowek nie przysługuje:

  1. osobom niegodnym,
  2. osobom, które odrzuciły spadek,
  3. osobom, które umownie zrzekły się dziedziczenia po spadkodawcy;
  4. małżonkowi przeciw któremu spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu bądź separację, a żądanie to było uzasadnione;
  5. osobom wydziedziczonym w testamencie.

Kim jest osoba niegodna?

Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Wysokość zachowku, jak ją obliczyć?

Wysokość zachowku nie jest określoną stałą wartością. Przede wszystkim aby móc obliczyć jego wartość na początku ustala się udziału, jaki przypadłby danej osobie, jeśli spadkodawca nie pozostawiłby testamentu. Następnymi istotnymi elementami jest m.in. wiek bądź zdolność do pracy uprawnionego do zachowku.

Co do zasady uprawnionemu do zachowku przysługuje 1/2 wartości udziału spadkowego. Natomiast w przypadku jeśli osobą uprawnioną jest małoletni bądź osoba trwale niezdolna do pracy to w takiej sytuacji przysługuje jej 2/3 wartości udziału spadkowego jaki by jej przypadł przy dziedziczeniu ustawowym.

Zaliczanie darowizn a zachowek

Przy obliczaniu zachowku bierze się pod uwagę darowizny uczynione za życia przez spadkodawcę. Jednak są pewne wyjątki, bowiem nie zalicza się:

  • drobnych darowizn, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach np. ubrania, lub lekarstwa, prezenty świąteczne;
  • darowizn uczynionych przed więcej niż 10 laty licząc wstecz od otwarcia spadku, gdy chodzi o osoby nie będące spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku;
  • darowizn uczynionych przed urodzeniem się dziecka;
  • darowizn dokonanych przed zawarciem związku małżeńskiego.

Jak i kiedy dochodzić zachowku?

Pozew o zachowek składa się przeciwko spadkobiercom testamentowym (wyjątkowo przeciwko ustawowym jeśli spadkodawca „rozdał” majątek przed śmiercią). Pozew ten składa się w zależności od wysokości przedmiotu sporu bądź do sądu okręgowego bądź sądu rejonowego. Od momentu ogłoszenia testamentu uprawniony do zachowku ma 5 lat do dochodzenia swoich roszczeń względem spadkobierców.

Opłata od pozwu o zachowek

Wysokość wpisu sądowego w sprawie o zachowek wynosi 5 % wartości przedmiotu sporu tj. kwoty pieniężnej z tytułu zachowku.