Ochrona przed niewypłacalnością dłużnika

Plik pieniędzy obwiązany łańcuchem i zapięty na kłódkę

Instytucja ta została uregulowana w art. 527-534 Kodeksu cywilnego i nosi nazwę tzw. skargi pauliańskiej, która ma na celu ochronę wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności osobistej dłużnik odpowiada za zobowiązania zasadniczo całym swoim majątkiem – zarówno obecnym jak i przyszłym.

Cel instytucji skargi pauliańskiej

Celem jest ochrona interesów wierzyciela na wypadek nielojalnego (czy wręcz nieuczciwego) postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciągając kolejne zobowiązania, i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności (M. Pyziak-Szafnicka (w:) System prawa prywatnego, t. 6, s. 1226 i n.).

Przesłanki skargi pauliańskiej

Według art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego przesłankami skargi pauliańskiej są:

  • pokrzywdzenie wierzycieli, jeśli wskutek czynności prawnej dłużnika osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową;
  • działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli
  • wiedza lub możliwość – przy zachowaniu należytej staranności – dowiedzenia o tym przez osobę trzecią.

Ciężar udowodnienia istnienia tych przesłanek spoczywa na wierzycielu.

Przedmiot skargi pauliańskiej

Uznane za bezskuteczne mogą być tylko czynności prawne. Dotyczy to zarówno czynności jednostronnych i dwustronnych, odpłatnych i nieodpłatnych, dokonanych w sposób wyraźny a także dorozumianych, niezależnie od tego do jakiego typu umów należą.

Skutek skargi pauliańskiej

Ochrona wierzyciela, którą zapewnia skarga pauliańska, sprowadza się do uznania czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, który czynność zaskarżył. Oznacza to, że zaskarżona czynność zachowuje ważność, ale jest ona bezskuteczna tylko w stosunku do wierzyciela, który tę czynność zaskarżył, natomiast w stosunku do innych osób, a w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową oraz w stosunku do innych wierzycieli czynność pozostaje dalej skuteczna.

Skarga pauliańska a termin

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności.